Al‑Kaidă

Al‑Kaidă (arab. القاعدة, al‑qāʿidah – „podstawa”, „fundament”) to międzynarodowa, radykalna organizacja terrorystyczna o charakterze dżihadińskim, działająca na całym świecie. Została założona pod koniec lat lat 80. przez bin Ladena i jego zwolenników, a jej działalność obejmuje liczne ataki terrorystyczne, przywództwo w konfliktach zbrojnych oraz propagowanie radykalnej interpretacji islāmu.

Historia

Powstanie

Al‑Kaidă wyłoniła się w końcowych latach 1980 w czasie wojny afgańsko‑sowieckiej. Najbardziej rozpoznawalnym założycielem była Osama bin Laden, który w 1988 roku połączył grupy walczące przeciwko ZSRR i powstałe w wyniku sfery dżihadu w Arabii Saudyjskiej.

Rozwój w latach 1990‑2000

• 1993 – zamach na World Trade Center w Nowym Jorku.
• 1998 – zamachy bombowe w amerykańskich ambasadach w Nairobi i Dar es Salaam.
• 2000 – atak na amerykański okręt podwodny USS Cole przy porcie w Jemenie.

Era „Wojny z terroryzmem”

Po zamachach z 11 września 2001 r. w Nowym Jorku i Waszyngtonie, które zostały przypisane Al‑Kaidzie, Stany Zjednoczone rozpoczęły globalną Wojnę z terroryzmem. W wyniku interwencji militarnych w Afganistanie i Iraku organizacja została rozbita, a jej przywódcy zaczęli działać w ukryciu.

Struktura i organizacja

Al‑Kaidă jest organizacją o strukturze zdecentralizowanej, składającą się z licznych “afiliacji” i “odnog”. Najważniejsze z nich to:

• Al‑Kaidă w Iraku (AQI) – przekształcona później w Państwo Islamskie.
• Al‑Kaidă w Jemenie (AQAP) – jedna z najaktywniejszych i najbezpieczniejszych odnog.
• Al‑Kaidă w Somalii (AQSF) – działająca w regionie Rogu Afryki.

Kierownictwo centralne znajdowało się początkowo w Afganistanie, a po jego upadku przeniosło się do terenów Arabii Saudyjskiej i Jordanii.

Ideologia

Podstawą ideologiczną Al‑Kaidy jest radykalna, salaficko‑jihadystyczna interpretacja islāmu, opierająca się na następujących założeniach:

1. Walka (dżihad) przeciwko „zachodnim” wpływom i państwom, które według organizacji naruszają prawo szariatu.
2. Obowiązek obalenia istniejących rządów muzułmańskich, uznawanych za „ahła kufu” (niezgodne z prawem).
3. Użycie przemocy w formie terroryzmu jako dopuszczalnego środka do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Działania terrorystyczne

Al‑Kaidă jest autorem licznych ataków terrorystycznych, w tym:

• zamachy bombowe w amerykańskich ambasadach (1998);
• próba zestrzelenia amerykańskiego lotu Boeinga 777 w 2005 r.;
• ataki w Pakistanie (szkoła w Peshawar, 2014);
• liczne zamachy w Afryce Wschodniej – m.in. w Nairobi i Mombasie.

Reakcje międzynarodowe i walka z organizacją

W odpowiedzi na działalność Al‑Kaidy powstało wiele inicjatyw przeciwterrorystycznych, m.in.:

• Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął Patriot Act (2001);
• Utworzenie Międzynarodowej Koalicji Przeciwko Terroryzmowi (2001);
• Ustawy antyterrorystyczne w Unii Europejskiej oraz w Rosji i Chińskiej Republice Ludowej.

Krytyka i kontrowersje

Organizacja jest przedmiotem krytyki ze strony wielu środowisk religijnych i politycznych, które podkreślają:

• brak legitymacji religijnej – większość uczonych islamskich odrzuca tezy Al‑Kaidy;
• przyczynianie się do destabilizacji regionów, w których działa, co prowadzi do masowych cierpień ludności cywilnej;
• wykorzystywanie dzieci jako „samobójców” w tzw. „szkoleciach” (ang. martyrdom training).

Dziedzictwo i współczesność

Choć przywódcy Al‑Kaidy, tak jak Osama bin Laden (zabity w 2011 r.) oraz Ayman al‑Zawahiri (zabity w 2022 r.), zostali wyeliminowani, organizacja wciąż funkcjonuje w postaci licznych, autonomicznych odnog. Najbardziej aktywną jednostką jest AQAP, której przywódca Qasim al‑Najdi został uznany za jednego z najgroźniejszych terrorystów XXI wieku.

Bibliografia

Wśród najważniejszych opracowań na temat Al‑Kaidy znajdują się:

• C. Bergen – „The Osama bin Laden I Know”
• M. D. Sageman – „Turning to Terrorism”
• J. L. D. Gonzales – „Al‑Kaidă: Historie i ideologia”

Powiązane artykuły

Dżihad, terroryzm, Wojna z terroryzmem, Afganistan, Jemen, Al‑Kaidă w Jemenie, Samobójcze ataki lotnicze.